خیلی از کسانی که امروز به موبایلبازی سر می‌زنند نمی‌دانند این اسم قدمتی نزدیک به دو دهه دارد. موبایلبازی سال ۱۳۸۶ بهصورت یک وبلاگ روی پرشینبلاگ شروع شد؛ روزهایی که «گوشی هوشمند» هنوز کلمه‌ای رایج نبود و بازی موبایل یعنی یک فایل کوچک جاوا.
این مقاله داستان همان مسیر است: از وبلاگ و بازیهای جاوا، تا سیمبین و نسل‌های بعدی، پانزده سال سکوت و بازگشتی تازه.
سال ۱۳۸۶؛ یک وبلاگ روی پرشینبلاگ
نیمهٔ دههٔ هشتاد دوران طلایی وبلاگ‌نویسی فارسی بود. پرشینبلاگ یکی از سرویس‌هایی بود که هر کسی می‌توانست در چند دقیقه رویش وبلاگ بسازد، و خیلی از سایت‌های تخصصی آن روزها از همین وبلاگ‌ها شروع شدند.
موبایلبازی هم همین‌طور متولد شد: جایی برای معرفی و دانلود بازیهای گوشی، با زبان فارسی و برای کاربر ایرانی. اینترنت کند بود، بیشتر کاربرها با دایال‌آپ یا اینترنت محدود وصل می‌شدند و هر کیلوبایت حساب داشت. برای همین بازی‌ها هم باید کوچک بودند.
دوران بازیهای جاوا
بازیهای موبایل آن سال‌ها بیشتر با جاوا (Java ME) ساخته می‌شدند؛ فایل‌هایی با پسوند jar که روی طیف بزرگی از گوشیهای ساده اجرا می‌شد. ویژگی‌هایشان را هر کس آن دوران را دیده یادش هست:
- حجم بسیار کم. خیلی از بازی‌ها چند صد کیلوبایت بودند.
- صفحهٔ کوچک و کیبورد عددی. بازی با دکمه‌های ۲، ۴، ۶ و ۸ کنترل می‌شد.
- ابعاد مختلف صفحه. یک بازی اغلب برای چند اندازهٔ صفحه نسخهٔ جدا داشت و باید نسخهٔ مناسب گوشی خودت را پیدا می‌کردی.
- انتقال با کابل، بلوتوث یا مادون‌قرمز. خیلی‌ها بازی را با رایانه دانلود می‌کردند و بعد به گوشی می‌فرستادند.
بخش بزرگی از کار وبلاگی مثل موبایلبازی همین بود: پیدا کردن بازی، توضیح دادن اینکه روی چه گوشی‌ای اجرا می‌شود و راهنمایی برای نصب.
سیمبین؛ نسل بعدی
بعد از جاوا نوبت سیمبین رسید؛ سیستم‌عاملی که روی گوشیهای پرطرفدار آن روزها، به‌خصوص نوکیا، بود و در ایران طرفداران زیادی داشت. بازی‌ها و برنامه‌های سیمبین (با پسوندهایی مثل sis و sisx) امکانات بیشتری از جاوا داشتند: گرافیک بهتر، صدای بهتر و دسترسی بیشتر به گوشی.
موبایلبازی هم همراه همین تغییر جلو رفت. هر بار که نسل تازه‌ای از گوشی‌ها می‌آمد، نوع بازی‌ها، روش نصب و حتی سلیقهٔ بازیکن‌ها عوض می‌شد و سایت هم با آن تغییر می‌کرد.
نسل‌ها پشت سر هم
دنیای موبایل در آن سال‌ها خیلی سریع عوض شد. بعد از سیمبین، گوشیهای لمسی و سیستم‌عامل‌های تازه آمدند و در نهایت اندروید و آی‌اواس بازار را گرفتند. بازی‌ها از چند صد کیلوبایت به چند صد مگابایت و بعد چند گیگابایت رسیدند و فروشگاه‌های رسمی جای وبلاگ‌های دانلود را گرفتند.
این تغییر برای همهٔ سایت‌های بازی آن دوران یک پیچ بزرگ بود؛ مدل «پیدا کن، دانلود کن، منتقل کن» کم‌کم کنار رفت.
پانزده سال سکوت
موبایلبازی حدود پانزده سال فعال نبود. در این مدت صنعت بازی موبایل از یک سرگرمی کوچک به یکی از بزرگ‌ترین بخش‌های صنعت سرگرمی دنیا تبدیل شد. بازی‌ها رایگان شدند ولی پر از تبلیغ و خرید درون‌برنامه‌ای؛ حجمشان بالا رفت و گوشیهای ضعیف‌تر از قافله عقب ماندند.
بازگشت: این بار بدون نصب
موبایلبازی دوباره برگشته، ولی با یک فکر تازه: بازی‌هایی که مستقیم داخل مرورگر اجرا میشوند. نه فایل jar لازم است، نه نصب چندصدمگابایتی. صفحه را باز می‌کنی و بازی می‌کنی؛ روی گوشی و روی کامپیوتر.
شاید جالب باشد که این بازگشت از جهاتی شبیه همان روزهای اول است: بازیهای سبک، سریع و فارسی که روی گوشیهای معمولی هم اجرا شوند. فرقش این است که حالا لازم نیست بازی را دانلود و منتقل کنی.
امروز در موبایلبازی ده‌ها بازی هست، از کلاسیک‌هایی که یادآور آن دوران‌اند مثل مار، پازل ۱۵ و ۲۰۴۸، تا بازیهای ایرانی مثل تخته نرد و دوز، و بازیهای دورهمی تازه مثل شب‌نشینی. بیشتر این بازی‌ها را خود تیم موبایلبازی ساخته است.
از یک وبلاگ کوچک روی پرشینبلاگ تا یک سایت بازی بدون نصب؛ اسم همان است و هدف هم همان: بازی خوب، فارسی و در دسترس برای همه.
پرسش‌های پرتکرار
موبایلبازی از کی فعالیت میکند؟
موبایلبازی سال ۱۳۸۶ بهصورت وبلاگ روی پرشینبلاگ شروع شد، حدود پانزده سال فعال نبود و حالا با بازیهای مرورگری دوباره برگشته است.
بازیهای جاوا هنوز در موبایلبازی هست؟
نه. فایلهای جاوا روی گوشیهای امروزی اجرا نمیشوند. بازیهای امروز موبایلبازی داخل مرورگر اجرا میشوند و نصب لازم ندارند.
بازیهای موبایلبازی رایگاناند؟
بله، بازیهای سایت رایگان و بدون نصب در مرورگر اجرا میشوند.
بازیهای مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگاناند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز میشوند.
مار
مار و پله
۲۰۴۸
پازل ۱۵
دوز
تخته نرد
شب‌نشینی