اگر روزی بخواهیم مهم‌ترین اتفاق‌های حقوقی صنعت بازی موبایل را فهرست کنیم، پرونده‌های Epic Games علیه Apple و Google احتمالاً در صدر قرار می‌گیرند. ماجرا با یک به‌روزرسانی کوچک در فورتنایت شروع شد و سال‌ها بعد به دیوان عالی آمریکا رسید. نتیجه‌اش هم فقط به یک بازی محدود نماند؛ قوانین پرداخت و انتشار اپلیکیشن در دو بزرگ‌ترین فروشگاه موبایل دنیا را تغییر داد.
در این مقاله داستان را به ترتیب زمانی و تا جایی که منابع معتبر تأیید می‌کنند مرور می‌کنیم.
اختلاف از کجا شروع شد؟
اپاستور اپل و گوگل‌پلی سال‌ها از خریدهای درون‌برنامه‌ای دیجیتال کمیسیونی (در حالت پایه تا ۳۰ درصد) می‌گرفتند و توسعه‌دهنده‌ها مجبور بودند برای این خریدها از سیستم پرداخت خود فروشگاه استفاده کنند. اپیک، سازندهٔ فورتنایت، این قاعده را انحصارطلبانه می‌دانست.
در ۱۳ اوت ۲۰۲۰ اپیک یک به‌روزرسانی برای فورتنایت منتشر کرد که اجازه می‌داد بازیکن‌ها V-Bucks (پول درون بازی) را مستقیم از خود اپیک و با قیمت کمتر بخرند؛ یعنی دور زدن سیستم پرداخت اپل و گوگل. در عرض چند ساعت هر دو فروشگاه فورتنایت را حذف کردند و اپیک همان روز علیه هر دو شکایت کرد. معلوم بود اپیک از قبل برای این درگیری آماده شده است.
پرونده اپیک علیه اپل
حکم ۲۰۲۱
دادگاه بدون هیئتمنصفه و به ریاست قاضی ایوون گونزالس راجرز در ماه مه ۲۰۲۱ برگزار شد. در ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱ حکم صادر شد: اپل در ۹ مورد از ۱۰ ادعا برنده شد و دادگاه اپل را انحصارگر به معنای قانون ضدانحصار فدرال ندانست. اما در یک مورد مهم، دادگاه گفت قوانین «ضدهدایت» اپل (anti-steering)، یعنی منع توسعه‌دهنده‌ها از معرفی راه‌های پرداخت بیرون از اپ به کاربر، قانون رقابت ناعادلانهٔ کالیفرنیا را نقض می‌کند. دادگاه دستور داد اپل این محدودیت را بردارد. اپیک هم به دلیل نقض قرارداد محکوم به پرداخت ۳٫۶ میلیون دلار به اپل شد.
دادگاه تجدیدنظر و دیوان عالی
دادگاه تجدیدنظر حوزهٔ نهم در آوریل ۲۰۲۳ حکم را در بخش‌های اصلی تأیید کرد. در ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۴ دیوان عالی آمریکا درخواست هر دو طرف برای رسیدگی را رد کرد. اپل برای اجرای حکم اجازه داد توسعه‌دهنده‌ها لینک پرداخت بیرونی بگذارند، اما برای خریدهایی که از این لینک‌ها انجام می‌شد کمیسیون ۲۷ درصدی تعیین کرد.
تحقیر دادگاه در ۲۰۲۵
اپیک معتقد بود این کمیسیون عملاً حکم را بی‌اثر کرده است و دادگاه هم با او هم‌نظر شد. در آوریل ۲۰۲۵ قاضی راجرز اعلام کرد اپل عمداً از دستور دادگاه سرپیچی کرده است، گرفتن کمیسیون از خریدهای بیرونی را ممنوع کرد و پرونده را برای بررسی احتمال تحقیر کیفری ارجاع داد.
چند هفته بعد اپل بازگشت فورتنایت به اپاستور آمریکا را تأیید کرد و اپیک در ۲۰ مه ۲۰۲۵ بازی را دوباره منتشر کرد؛ تقریباً پنج سال بعد از حذفش.
آخرین وضعیت
ماجرا هنوز تمام نشده است. طبق منابع عمومی، دادگاه تجدیدنظر در ژوئن ۲۰۲۵ درخواست اپل برای توقف اجرای حکم را رد کرد و پرونده برای تعیین یک سهم درآمدی مناسب به دادگاه بدوی برگشت. در ماه مه ۲۰۲۶ دیوان عالی درخواست اپل برای توقف این روند را رد کرد، اما پذیرفت که به تجدیدنظرخواهی اپل دربارهٔ حکم تحقیر رسیدگی کند؛ رسیدگی‌ای که در دورهٔ کاری ۲۰۲۶ دیوان انجام می‌شود. تا زمان نوشتن این مقاله، رأی نهایی دیوان عالی در این بخش منتشر نشده است.
پرونده اپیک علیه گوگل
مسیر پرونده گوگل متفاوت بود. این‌بار پرونده جلوی هیئتمنصفه رفت و در دسامبر ۲۰۲۳ هیئتمنصفه رأی داد که گوگل بهطور غیرقانونی انحصار خود را در فروشگاه اپلیکیشن اندروید حفظ کرده است. این نتیجه برای بسیاری جالب بود، چون اندروید برخلاف iOS از قبل هم نصب برنامه از خارج فروشگاه را ممکن می‌کرد.
قاضی جیمز دوناتو بعداً دستوراتی صادر کرد که از جمله گوگل را موظف می‌کرد فروشگاه‌های رقیب را از داخل گوگل‌پلی قابل دانلود کند و کاتالوگ برنامه‌هایش را در اختیار آن‌ها بگذارد. در اکتبر ۲۰۲۵ دیوان عالی درخواست گوگل برای توقف موقت بخشی از این دستورات را رد کرد.
در نوامبر ۲۰۲۵ اپیک و گوگل اعلام کردند به یک توافق جامع رسیدهاند. طبق خطوط کلی‌ای که دو طرف اعلام کردند، فروشگاه‌های شخص ثالث که استانداردهای امنیتی مشخصی را رعایت کنند راحت‌تر از طریق Play قابل نصب میشوند و توسعه‌دهنده‌ها می‌توانند کاربران را به روش‌های پرداخت دیگر هدایت کنند؛ با کارمزد سقف‌دار ۹ یا ۲۰ درصدی برای این تراکنش‌ها. جزئیات کامل توافق محرمانه بود و باید به تأیید دادگاه می‌رسید. ما در زمان نوشتن این مقاله منبع قطعی دربارهٔ وضعیت نهایی تأیید آن پیدا نکردیم.
اروپا: فروشگاه‌های جایگزین روی آیفون
در کنار دادگاه‌های آمریکا، اتحادیهٔ اروپا با قانون بازارهای دیجیتال (DMA) اپل را موظف کرد اجازهٔ فروشگاه‌های جایگزین را روی آیفون بدهد. اپیک از این فرصت استفاده کرد و در ۱۶ اوت ۲۰۲۴ فروشگاه موبایل خودش را منتشر کرد: روی iOS فقط در اتحادیهٔ اروپا و روی اندروید در سراسر جهان. فورتنایت، Rocket League Sideswipe و Fall Guys اولین بازیهای این فروشگاه بودند. اپیک بازی‌هایش را در فروشگاه مستقل AltStore PAL هم منتشر کرد.
خلاصهٔ زمانی
| تاریخ | رویداد |
|---|---|
| ۱۳ اوت ۲۰۲۰ | پرداخت مستقیم در فورتنایت، حذف از دو فروشگاه و شکایت اپیک |
| ۱۰ سپتامبر ۲۰۲۱ | حکم دادگاه: اپل در ۹ مورد از ۱۰ برنده، اما قوانین ضدهدایت ممنوع |
| دسامبر ۲۰۲۳ | رأی هیئتمنصفه علیه گوگل |
| ۱۶ ژانویهٔ ۲۰۲۴ | دیوان عالی درخواست‌های پرونده اپل را نپذیرفت |
| ۱۶ اوت ۲۰۲۴ | انتشار فروشگاه موبایل اپیک در اروپا و اندروید |
| آوریل ۲۰۲۵ | حکم تحقیر دادگاه علیه اپل |
| ۲۰ مه ۲۰۲۵ | بازگشت فورتنایت به اپاستور آمریکا |
| نوامبر ۲۰۲۵ | اعلام توافق اپیک و گوگل |
| مه ۲۰۲۶ | پذیرش رسیدگی به تجدیدنظر اپل در دیوان عالی |
این ماجرا برای بازیکن‌ها چه معنایی دارد؟
برای بازیکن معمولی، مهم‌ترین نتیجه این است که در بعضی کشورها و بازی‌ها، گزینه‌های خرید بیشتری دیده می‌شود؛ مثلاً لینکی که به فروشگاه وب سازنده می‌رود. اما یک هشدار هم دارد: هرچه راه‌های نصب و پرداخت متنوع‌تر شوند، احتمال فریب خوردن با نسخه‌ها و صفحه‌های جعلی هم بیشتر می‌شود. همیشه فقط از منبع رسمی سازنده خرید یا دانلود کنید. در مقالهٔ فایل‌های جعلی بازیهای معروف دربارهٔ همین موضوع نوشته‌ایم.
بازیهای مرورگری راه سومی‌اند: بدون فروشگاه، بدون نصب و مستقیم در مرورگر. بازیهای موبایلبازی، مثل خط آتش، کوزه‌شکن و آخرین بازمانده، بازیهای اصیل و مستقل‌اند و هیچ وابستگی به اپیک، اپل، گوگل یا فورتنایت ندارند. برای آشنایی بیشتر با این مسیر، بازی آنلاین بدون نصب را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
چرا فورتنایت از اپاستور حذف شد؟
چون در اوت ۲۰۲۰ اپیک امکان خرید مستقیم V-Bucks را به بازی اضافه کرد و سیستم پرداخت اپل را دور زد که خلاف قوانین اپاستور بود.
آیا اپیک پرونده را علیه اپل برد؟
نه بهطور کامل. در ۲۰۲۱ اپل در ۹ مورد از ۱۰ مورد برنده شد، اما دادگاه قوانین ضدهدایت اپل را غیرقانونی دانست و در ۲۰۲۵ هم اپل را به سرپیچی از این حکم محکوم کرد.
فورتنایت دوباره روی آیفون آمد؟
بله. فورتنایت در ۲۰ مه ۲۰۲۵ به اپاستور آمریکا برگشت. در اتحادیهٔ اروپا هم از اوت ۲۰۲۴ از طریق فروشگاه اپیک در دسترس بود.
پرونده اپیک و گوگل چطور تمام شد؟
پس از رأی هیئتمنصفه علیه گوگل در ۲۰۲۳، دو طرف در نوامبر ۲۰۲۵ اعلام کردند به توافق رسیدهاند. جزئیات کامل توافق محرمانه است و به تأیید دادگاه نیاز داشت.
آیا بازیهای موبایلبازی به فروشگاه نیاز دارند؟
نه. بازیهای موبایلبازی مرورگریاند و مستقیم در مرورگر اجرا میشوند.
بازیهای مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز میشوند.
خط آتش
کوزه‌شکن
آخرین بازمانده