سفر جاده‌ای در ایران معمولاً طولانی است. تهران تا مشهد، شیراز تا تبریز یا حتی یک تعطیلی کوتاه تا شمال، یعنی چند ساعت نشستن در ماشین. بچه‌ها بعد از نیم ساعت می‌پرسند «کی می‌رسیم؟» و بزرگ‌ترها هم بعد از مدتی حوصله‌شان سر می‌رود. راه‌حل قدیمی همیشه بازی بوده؛ همان بازی‌هایی که بدون هیچ وسیله‌ای فقط با حرف زدن انجام می‌شدند.
در این راهنما بازی‌هایی را جمع کرده‌ایم که در ماشین، قطار و اتوبوس جواب می‌دهند. بعضی کاملاً بی‌وسیله‌اند و بعضی با یک گوشی که دست مسافرهای عقب می‌چرخد، بهتر و منصفانه‌تر اجرا میشوند.
اول ایمنی: رانندهٔ ماشین بازیکن نیست
پیش از هر چیز یک قانون ساده: راننده فقط با صدا بازی می‌کند و هرگز به گوشی نگاه نمی‌کند. گوشی دست مسافر جلو یا عقب است و او متن را بلند می‌خواند. بازی‌هایی که در ادامه آمده‌اند طوری انتخاب شده‌اند که راننده بتواند فقط با گوش دادن و حرف زدن شرکت کند یا اصلاً لازم نباشد شرکت کند.
نکتهٔ دوم اینترنت است. در جاده‌ها آنتن قطع و وصل می‌شود. بیشتر بازیهای این فهرست طبق معرفیشان بعد از اولین باز شدن بدون اینترنت هم کار میکنند. پس بهتر است پیش از راه افتادن، یک بار آنها را در خانه باز کنید.
بازیهای حافظه و کلمه
رفتم بازار خریدم
رفتم بازار خریدم شاید معروف‌ترین بازی ماشین ایرانی باشد. نفر اول یک چیز می‌خرد، نفر بعد همان را تکرار می‌کند و یکی اضافه می‌کند و فهرست هر دور بلندتر می‌شود تا کسی کم بیاورد.
مشکل همیشگی نسخهٔ سنتی این بود که سر «نفر پنجم چه گفت؟» دعوا می‌شد. طبق معرفی بازی، نسخهٔ موبایل‌بازی فهرست را نگه می‌دارد، پنهانش می‌کند و هر وقت لازم شد نشان می‌دهد. چهار موضوع دارد: بازار، سفر، آشپزخانه و باغ‌وحش. برای ۳ تا ۱۲ نفر و از ۶ سال به بالا پیشنهاد شده است. اشتباه یعنی یک جان کمتر و آخرین بازمانده برنده است.
زنجیره کلمات
زنجیره کلمات همان بازی «کلمه به کلمه» است: هر کلمه باید با حرف آخر کلمهٔ قبلی شروع شود؛ کتاب، باران، نان... کلمهٔ تکراری قبول نیست و هر نوبت زمان محدودی دارد. اگر وقت تمام شود یک جان کم می‌شود. برای کلمه‌های ساختگی هم می‌شود اعتراض زد و رأی گرفت.
در ماشین می‌شود این بازی را کاملاً شفاهی هم اجرا کرد؛ گوشی فقط زمان و جان‌ها را نگه می‌دارد.
داستان زنجیره‌ای
برای مسافرهای بزرگ‌تر، داستان زنجیره‌ای سرگرمی خلاقانه‌ای است. گوشی یک شروع داستان می‌دهد و هر نفر یک جمله اضافه می‌کند، با یک کلمهٔ اجباری که باید در جمله‌اش بیاید. وسط بازی یک پیچش داستانی پیش می‌آید و آخرش کل داستان یک‌جا خوانده می‌شود. برای ۳ تا ۱۰ نفر و از ۱۰ سال به بالاست.
بازیهای حدسی با سؤال بله و نه
بازیهای سؤال‌وجوابی بهترین دوست جاده‌اند، چون فقط حرف زدن می‌خواهند و راننده هم میتواند شرکت کند.
- بیست سوالی: یک نفر جواب‌دهنده است و گوشی از میان صدها کارت چیزی را برایش انتخاب می‌کند. بقیه با حداکثر بیست سؤال بله و نه باید بفهمند چیست. امتیاز برنده برابر سؤال‌های باقی‌مانده است. طبق معرفی بازی، بعد از اولین باز شدن بدون اینترنت هم کار می‌کند.
- من کی‌ام؟: به هر نفر یک آدم معروف، قهرمان یا شخصیت کارتونی داده می‌شود که همه می‌بینند جز خودش. با سؤال‌هایی مثل «ورزشکارم؟» باید بفهمی کی هستی. در ماشین، گوشی را به مسافرهای دیگر نشان می‌دهید و صاحب نوبت سؤال می‌پرسد.
بازیهای بحث‌برانگیز برای نوجوان‌ها و بزرگ‌ترها
وقتی مسیر طولانی است و همه کمی خسته‌اند، یک بازی که بحث راه بیندازد معجزه می‌کند.
تو کدام را؟ دو موقعیت بد روی صفحه می‌آورد و همه باید یکی را انتخاب کنند. نکتهٔ جالبش این است که امتیاز به اقلیت می‌رسد؛ یعنی جواب درست وجود ندارد و هر کس انتخابی متفاوت از بقیه کند امتیاز می‌گیرد و باید از انتخابش دفاع کند. طبق معرفی بازی، ۴۵ جفت موقعیت در دو لحن خانوادگی و شیطون دارد و برای دو نفر در ماشین تا ده نفر در مهمانی مناسب است. سن پیشنهادی ۱۲ سال به بالاست، پس لحن خانوادگی را برای جمع‌های مختلط انتخاب کنید.
برای بچه‌های کوچک‌تر
بچه‌های کوچک حوصلهٔ بازیهای طولانی کلمه‌ای را ندارند. این‌ها برایشان بهتر است:
- سنگ کاغذ قیچی: سریع‌ترین بازی دنیا. در نسخهٔ یک گوشی، نفر اول انتخاب می‌کند، پرده می‌آید و گوشی دست نفر دوم می‌رود؛ پس هیچ‌کس تقلب نمی‌کند. برای ۴ سال به بالا.
- عمو زنجیرباف: گوشی نقش عمو را بازی می‌کند و دستورهای تصادفی می‌دهد. خیلی از دستورها حرکتی‌اند، پس این یکی را برای استراحت‌گاه بین راه نگه دارید، نه داخل ماشین.
- اتل متل توتوله: بازی نیست، ابزار است. وقتی بچه‌ها سر «کی اول بازی کند؟» یا «کی جلو بنشیند؟» بحث میکنند، شعر را با هم بخوانید و بگذارید قرعه تصمیم بگیرد.
برنامهٔ پیشنهادی برای یک سفر پنج‌ساعته
| زمان | بازی | چرا |
|---|---|---|
| ساعت اول | رفتم بازار خریدم | همه سرحال‌اند و حافظه خوب کار می‌کند |
| ساعت دوم | بیست سوالی | فقط حرف زدن می‌خواهد و راننده هم شرکت می‌کند |
| بعد از توقف | عمو زنجیرباف | بچه‌ها در استراحت‌گاه انرژی تخلیه میکنند |
| ساعت سوم | زنجیره کلمات | دور کوتاه و هیجان زمان‌سنج |
| ساعت چهارم | تو کدام را؟ | بحث و خنده برای وقتی که همه خسته‌اند |
| نزدیک مقصد | من کی‌ام؟ | پایان شاد سفر |
چند نکتهٔ عملی
- پیش از سفر بازیها را یک بار در خانه باز کنید تا در جادهٔ بی‌آنتن هم کار کنند.
- شارژ گوشی را با شارژر فندکی یا پاوربانک تأمین کنید و نور صفحه را کم کنید.
- اگر کسی در ماشین دچار حالت تهوع می‌شود، بازیهای شفاهی را انتخاب کنید که نگاه کردن طولانی به صفحه نمی‌خواهند.
- هر بازی را وقتی هنوز به آن علاقه دارند تمام کنید، نه وقتی همه خسته شده‌اند.
برای بازیهای بیشتری که با یک گوشی وسط جمع اجرا میشوند، بازی دورهمی با یک گوشی و بازی دو نفره روی یک گوشی را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
بهترین بازی در ماشین بدون وسیله چیست؟
رفتم بازار خریدم، بیست سوالی و زنجیره کلمات. هر سه فقط با حرف زدن اجرا میشوند و راننده هم میتواند بدون نگاه کردن به گوشی شرکت کند.
این بازیها در جاده بدون اینترنت کار میکنند؟
بیشتر آنها طبق معرفیشان بعد از اولین باز شدن بدون اینترنت هم اجرا میشوند. پیش از سفر یک بار در خانه بازشان کنید.
برای بچه‌های زیر هفت سال چه بازی‌ای مناسب است؟
سنگ کاغذ قیچی برای ۴ سال به بالا و رفتم بازار خریدم برای ۶ سال به بالا مناسب‌اند. عمو زنجیرباف را برای توقف بین راه نگه دارید.
راننده هم میتواند بازی کند؟
فقط در بازیهای شفاهی مثل بیست سوالی و زنجیره کلمات، و فقط با گوش دادن و حرف زدن. گوشی همیشه دست مسافر باشد.
این بازیها نیاز به نصب دارند؟
نه. همه در مرورگر گوشی اجرا میشوند و نصب لازم ندارند.
بازیهای مرتبط در موبایل‌بازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز میشوند.
رفتم بازار خریدم
بیست سوالی
زنجیره کلمات
من کی‌ام؟
تو کدام را؟
عمو زنجیرباف
سنگ کاغذ قیچی
داستان زنجیره‌ای
اتل متل توتوله