شب یلدا یا شب چله، بلندترین شب سال، برای ایرانی‌ها بهانه‌ای است برای دور هم جمع شدن. انار و هندوانه و آجیل سر جای خودشان، اما چیزی که یک شب یلدا را در خاطره‌ها نگه می‌دارد معمولاً خندهٔ جمعی است؛ همان لحظه‌ای که مادربزرگ در مشاعره همه را شکست می‌دهد یا عموجان در پانتومیم «ماهی‌گیری» را طوری اجرا میکند که هیچ‌کس نمی‌فهمد.
چند ماه تا یلدا مانده، ولی برنامه‌ریزی زودهنگام کمک میکند آن شب کسی گوشه‌ای سرش در گوشی خودش نباشد. در این راهنما بازی‌هایی را پیشنهاد می‌کنیم که هم سنتی‌اند و هم با یک گوشی وسط جمع قابل اجرا هستند، و در آخر یک برنامهٔ پیشنهادی برای کل شب می‌چینیم.
چرا بازی در یلدا مهم است؟
یلدا معمولاً جمعی چندنسلی است: از بچه‌های کوچک تا پدربزرگ و مادربزرگ. بازی خوب در چنین جمعی باید چند ویژگی داشته باشد:
- قانونش در یکی دو دقیقه توضیح داده شود.
- هم بچهها و هم بزرگترها بتوانند شرکت کنند.
- رقابتش آن‌قدر تند نباشد که کسی دلخور شود.
- اگر کسی وسط بازی رفت چای بیاورد، بازی خراب نشود.
با این معیارها، بازی‌های زیر را به چند دسته تقسیم کرده‌ایم.
مشاعره؛ بازی اصیل شب‌های ایرانی
اگر یک بازی با یلدا گره خورده باشد، مشاعره است. قانونش ساده است: هر کس بیتی می‌خواند و نفر بعدی باید بیتی بخواند که با حرف آخر بیت قبلی شروع شود. در کنار فال حافظ، مشاعره فضای شب را شاعرانه میکند.
مشکل همیشگی مشاعره این است که بحث سر «قبول است یا نه» بالا می‌گیرد و حساب جان‌ها از دست می‌رود. بازی مشاعره موبایل‌بازی طبق معرفی‌اش همان قانون قدیمی را دارد: هر مصرع باید با حرف آخر مصرع قبلی شروع شود، هر کس چند جان دارد و آخرین نفری که جان دارد برنده است. بازی برای ۲ تا ۱۰ نفر و ۱۰ سال به بالا پیشنهاد شده و یک دورش حدود ۶ تا ۱۲ دقیقه طول می‌کشد.
بازی‌های کاغذی قدیمی؛ شاه وزیر دزد
خیلی از ما شاه وزیر دزد را با چهار تکه کاغذ تاخورده در مهمانی‌های خانوادگی بازی کرده‌ایم. چهار نقش هست: شاه، وزیر، سرباز و دزد. وزیر باید دزد را پیدا کند و اگر اشتباه کند، امتیازش به دزد می‌رسد. لذت بازی در چهرهٔ دزد است که باید خونسرد بماند.
نسخهٔ شاه وزیر دزد موبایل‌بازی طبق توضیح بازی امتیازها را خودش حساب میکند و سه شکل دارد: با یک گوشی که بین چهار نفر می‌چرخد، برابر کامپیوتر و آنلاین با کد اتاق. سن پیشنهادی آن ۱۲ سال به بالاست.
پاسور و حکم؛ برای میز بزرگترها
در بسیاری از خانواده‌ها، یلدا بدون یک دست حکم کامل نمی‌شود. حکم چهارنفره و تیمی است و همین آن را برای دورهمی عالی میکند. اگر ورق در دسترس نیست یا کسی قانون را دقیق یادش نیست، حکم چهارنفره موبایل‌بازی با یک گوشی که دور میز می‌چرخد بازی می‌شود؛ حاکم، خال حکم، سیزده دست و کوت همه در بازی هست.
برای قوانین کامل حکم و بازی‌های کارتی دیگر، مقالهٔ بازی‌های کارتی ایرانی را بخوانید.
بازی‌های پرخنده برای همهٔ سنین
وقتی جمع شلوغ است و بچهها هم هستند، بازی‌های حرکتی و حدسی بهترین گزینه‌اند:
- پانتومیم: بی‌حرف و بی‌صدا اجرا کنید تا تیم حدس بزند؛ اسم فیلم، سریال، شغل، ضرب‌المثل و کار روزمره. بازی تایمر دارد و برای ۴ تا ۱۲ نفر پیشنهاد شده است.
- نقاشی و حدس بزن: یک نفر روی گوشی نقاشی می‌کشد و تیم حدس می‌زند. طبق توضیح بازی، سطح «خیلی ساده» با کلمه‌های کوتاه برای بچهها و تازه‌کارها در نظر گرفته شده است.
- همه یک کلمه: بازیای همکاریمحور که در آن کل جمع با هم میبرند یا با هم میبازند. هر نفر یک سرنخ تک‌کلمه‌ای می‌نویسد و سرنخ‌های تکراری حذف می‌شوند. چون رقابتی در کار نیست، برای جمع خانوادگی که نمی‌خواهد کسی ناراحت شود ایده‌آل است.
یک بازی داستانی با حال‌وهوای شب چله
برای ساعت‌های آخر شب که جمع خلوت‌تر می‌شود، یا برای کسی که دوست دارد کمی تنها بازی کند، شب چله پیشنهاد ویژهٔ ماست. این بازی یکی از بازی‌های داستانی موبایل‌بازی است: یک جورچین سه‌تایی که داستان نازخاتون را روایت میکند؛ زنی که به تهمت دزدی‌ای که نکرده از خانهٔ ارباب بیرون انداخته می‌شود و باید در هفت قسمت، از کوچه تا عمارتی بزرگ‌تر بالا برود.
مکانیک اصلی بازی با حال‌وهوای یلدا گره خورده است: گرمای هر سه‌تایی در ستون خودش بالا می‌رود و یخ آن ستون را آب میکند، در حالی که سرمای شب با هر حرکت بخشی از دما را پس می‌گیرد. طبق معرفی بازی، هیچ قسمتی پشت پول نیست، رابط بازی فارسی و انگلیسی است و بعد از باز شدن، بدون اینترنت هم کار میکند. سن پیشنهادی ۱۰ سال به بالاست.
برنامهٔ پیشنهادی شب یلدا
این فقط یک پیشنهاد است؛ آن را با سلیقهٔ خانواده‌تان تنظیم کنید.
| زمان | فعالیت | مناسب برای |
|---|---|---|
| اول شب، بعد از شام | فال حافظ و مشاعره | همهٔ جمع، به‌خصوص بزرگترها |
| حدود یک ساعت بعد | پانتومیم یا نقاشی و حدس بزن | همهٔ سنین، تیمی |
| وسط شب | شاه وزیر دزد یا همه یک کلمه | گروه‌های کوچک‌تر |
| آخر شب | حکم چهارنفره برای بزرگترها | چهار نفر |
| وقتی بچهها خوابیدند | شب چله، تک‌نفره | هر کس که دوست دارد |
چند نکته برای یک یلدای بی‌دعوا
- قبل از شروع هر بازی، قانون را یک بار بلند بخوانید تا بعداً بحث نشود.
- تیم‌ها را مخلوط بچینید؛ یک بزرگ‌تر و یک کوچک‌تر در هر تیم.
- برای بچهها سطح ساده‌تر بازی را انتخاب کنید.
- اگر از گوشی استفاده می‌کنید، یک گوشی وسط بگذارید؛ نه این‌که هر کس سرش در گوشی خودش باشد.
- صدای گوشی را مناسب جمع تنظیم کنید و نور صفحه را کم کنید.
همهٔ بازی‌هایی که در این مقاله معرفی شد، بازی‌های مرورگری اصیل و مستقل موبایل‌بازی‌اند و به هیچ برند دیگری وابستگی ندارند. برای ایده‌های بیشتر، راهنمای بازی دورهمی با یک گوشی و بهترین بازی‌های دورهمی موبایل را ببینید.
پرسش‌های پرتکرار
بهترین بازی سنتی برای شب یلدا چیست؟
مشاعره و فال حافظ قدیمیترین و شناختهشدهترین سرگرمیهای شب یلدا هستند و برای جمعهای چندنسلی بسیار مناسباند.
برای بچهها در شب یلدا چه بازیای مناسب است؟
پانتومیم و نقاشی و حدس بزن با سطح ساده، برای بچهها و بزرگترها با هم مناسباند.
بازی شب چله آنلاین است؟
نه. شب چله بازی تکنفرهٔ داستانی است و طبق معرفی آن، پس از باز شدن بدون اینترنت هم کار میکند.
اگر فقط چهار نفر باشیم چه بازی کنیم؟
حکم چهارنفره و شاه وزیر دزد هر دو برای دقیقاً چهار نفر طراحی شده‌اند.
بازی بدون رقابت برای خانواده هم هست؟
بله. همه یک کلمه بازیای همکاریمحور است که در آن کل جمع با هم میبرند یا با هم میبازند.
بازی‌های مرتبط در موبایل‌بازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
شبِ چلّه
مشاعره
شاه وزیر دزد
حکم چهارنفره
پانتومیم
همه یک کلمه
نقاشی و حدس بزن