امروز بازی موبایل یعنی گرافیک سه‌بعدی، مسابقهٔ آنلاین و فروشگاه‌هایی با میلیون‌ها برنامه. اما بسیاری از ما اولین بازی موبایل را روی صفحه‌ای سبز و تک‌رنگ تجربه کردیم: یک مار کوچک که با هر لقمه بلندتر می‌شد. در این مقاله به دوران پیش از گوشیهای هوشمند برمی‌گردیم؛ دورانی که پایه‌های صنعت امروز گذاشته شد.
مار؛ بازی‌ای که صنعت را ساخت
ایدهٔ بازی مار خیلی قدیمی‌تر از نوکیاست و نسخه‌هایی از آن روی کامپیوترها و ماشین‌حساب‌های دهه‌های قبل وجود داشت. اما نسخه‌ای که آن را جهانی کرد، کار تانلی آرمانتو (Taneli Armanto) مهندس فنلاندی نوکیا بود. طبق وبلاگ رسمی مایکروسافت دربارهٔ تاریخچهٔ نوکیا، آرمانتو در سال ۱۹۹۷ بازی Snake را برای گوشی Nokia 6110 برنامه‌نویسی کرد.
مار ساده بود، اما با چهار دکمهٔ جهت‌نما کاملاً روی صفحه‌کلید گوشی جا می‌شد. طبق همان منبع، نسخه‌های اولیهٔ مار روی حدود ۳۵۰ میلیون دستگاه توزیع شدند و آن را یکی از پرانتشارترین بازیهای تاریخ کرده‌اند. نکتهٔ جالب دیگر این‌که نوکیا ۶۱۱۰ امکان بازی دونفرهٔ مار از طریق پورت مادون قرمز بین دو گوشی را هم داشت؛ نوعی بازی چندنفره پیش از اینترنت موبایل.
بازیهای داخلی گوشی
در اواخر دههٔ ۱۹۹۰ و اوایل ۲۰۰۰، بازی‌ها معمولاً از پیش روی گوشی نصب بودند و نمی‌شد بازی تازه اضافه کرد. مار، پازل‌های ساده و بازیهای فکری کوچک بخشی از تجربهٔ داشتن گوشی بودند. همین بازیهای کوچک نشان دادند که مردم در لحظه‌های کوتاه انتظار، دوست دارند چیزی برای سرگرمی در جیب داشته باشند.
جاوا (J2ME)؛ اولین فروشگاه‌های بازی
نقطهٔ عطف بعدی، فناوری Java 2 Micro Edition یا همان J2ME بود. طبق Pocket Gamer، در کنفرانس JavaOne سال ۲۰۰۱ شرکت‌هایی مثل سگا و Digital Bridges بازیهایی را روی نمونه‌گوشی‌های موتورولا با J2ME نشان دادند. جاوا به سازندگان اجازه می‌داد یک بازی را با تغییرات نسبتاً کم روی گوشیهای برندهای مختلف اجرا کنند.
با جاوا، برای اولین بار بازی‌ها به‌صورت فایل‌های کوچک دانلودی فروخته میشدند؛ معمولاً از طریق اپراتورهای تلفن همراه. بسیاری از ایرانی‌ها هم بازیهای جاوا را با بلوتوث یا کابل بین گوشی‌ها جابه‌جا می‌کردند. محدودیت حافظه و تنوع بی‌شمار اندازهٔ صفحه، سازندگان را مجبور میکرد خلاق و صرفه‌جو باشند.
سیمبیان و N-Gage؛ رؤیای گوشی-کنسول
نوکیا که با مار طعم موفقیت را چشیده بود، تصمیم گرفت یک قدم جلوتر برود. طبق منابع، N-Gage در ۷ اکتبر ۲۰۰۳ عرضه شد؛ گوشیای که قرار بود هم تلفن باشد و هم کنسول دستی و با گیم‌بوی ادونس نینتندو رقابت کند. N-Gage روی سیستمعامل سیمبیان کار میکرد و بازی‌هایش روی کارت حافظه عرضه میشدند. در سال ۲۰۰۴ نسخهٔ اصلاح‌شده‌ای به نام N-Gage QD هم عرضه شد.
N-Gage ایده‌ای جلوتر از زمان خود بود، اما طراحی عجیبش مشهور شد؛ مثلاً در نسخهٔ اول برای عوض کردن بازی باید باتری را درمی‌آوردید. بسیاری بعدها آن را نمونه‌ای از ایدهٔ درست در زمان نادرست دانستند.
خلاصهٔ تاریخ
| دوره | فناوری | نمونه |
|---|---|---|
| ۱۹۹۷ | بازیهای داخلی گوشی | Snake روی Nokia 6110 |
| از ۲۰۰۱ | جاوا (J2ME) | بازیهای دانلودی از اپراتورها |
| ۲۰۰۳ | سیمبیان و گوشی-کنسول | Nokia N-Gage |
| ۲۰۰۸ به بعد | فروشگاه برنامه‌ها | App Store و Android Market |
چه چیزی به امروز رسید؟
- دست‌های کوتاه: بازی موبایل از ابتدا برای لحظه‌های کوتاه ساخته شد و هنوز هم همین‌طور است.
- کنترل ساده: همان‌طور که مار با چهار دکمه کار میکرد، بازیهای موفق امروز هم با یک انگشت قابل بازی‌اند.
- اهمیت حجم: محدودیت‌های جاوا درس داد که بازی سبک‌تر به دست آدم‌های بیشتری می‌رسد.
- بازی دونفره: از مادون قرمز تا اینترنت، بازی با دوستان همیشه انگیزهٔ اصلی بوده است.
برای ادامهٔ این داستان، تاریخچهٔ بازیهای مچ تری و روویو و انگری بردز را بخوانید.
نوستالژی در مرورگر
بازیهای موبایلبازی بازیهای مرورگری اصیل و ساخت خودمان هستند و هیچ ارتباطی با نوکیا یا بازیهای رسمی آن ندارند. اما اگر دلتان برای سادگی بازیهای قدیمی تنگ شده، بدون نصب این‌ها را امتحان کنید:
- مار با همان حس کلاسیک
- مار آموزشی که حروف را می‌خورد
- مین‌روب معمای همیشگی
- ۲۰۴۸ و پازل ۱۵
پرسش‌های پرتکرار
بازی مار نوکیا را چه کسی ساخت؟
تانلی آرمانتو، مهندس فنلاندی نوکیا، در سال ۱۹۹۷ بازی Snake را برای گوشی Nokia 6110 برنامه‌نویسی کرد.
بازیهای جاوا چه بودند؟
بازیهایی که با فناوری J2ME ساخته میشدند و روی گوشیهای پیش از دوران هوشمند قابل دانلود و نصب بودند.
نوکیا N-Gage چه بود؟
گوشیای که در سال ۲۰۰۳ عرضه شد و قرار بود هم تلفن باشد و هم کنسول بازی دستی؛ روی سیستمعامل سیمبیان کار میکرد.
آیا بازی مار موبایلبازی همان مار نوکیاست؟
نه. مار موبایلبازی بازی مرورگری مستقلی است که از ایدهٔ عمومی و قدیمی بازی مار الهام گرفته و ربطی به نوکیا ندارد.
بازیهای مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
مار
مار آموزشی
مین‌روب
۲۰۴۸
پازل ۱۵