کمتر بازی‌ای پیدا می‌شود که هم پدربزرگ‌ها بشناسند و هم نوجوان‌ها. تتریس یکی از همین‌هاست. هفت شکل ساده از چهار مربع، از بالای صفحه پایین می‌آیند و شما باید ردیف‌ها را کامل کنید. همین. اما پشت این سادگی، یکی از عجیب‌ترین داستان‌های تاریخ بازیهای ویدیویی پنهان است؛ داستانی با مذاکره‌های پشت پرده، دادگاه و فضای جنگ سرد.
تولد در مسکو
تتریس را الکسی پاجیتنوف (Alexey Pajitnov)، مهندس نرمافزار در مرکز محاسبات دورودنیتسین آکادمی علوم شوروی، روی رایانه‌ای به نام Elektronika 60 ساخت. شرکت تتریس تاریخ ۶ ژوئن ۱۹۸۴ را روز تولد بازی میداند و به همین دلیل این روز «روز جهانی تتریس» نام گرفته است؛ هرچند طبق ویکی‌پدیا خود پاجیتنوف در مصاحبه‌ای در سال ۱۹۹۳ گفته بود بازی در ۱۹۸۵ کامل شد.
اسم بازی ترکیبی از «تترا» (چهار در یونانی، به‌خاطر چهار مربع هر قطعه) و «تنیس»، ورزش محبوب پاجیتنوف، است. بعدها با کمک وادیم گراسیموف شانزده‌ساله، که رنگ را به بازی اضافه کرد، نسخه‌ای برای IBM PC ساخته شد و بازی با دیسکت از دستی به دست دیگر رفت.
پاجیتنوف کارمند دولت شوروی بود و در آن سال‌ها هیچ حق امتیازی از موفقیت بازی‌اش نگرفت.
جنگ بر سر امتیاز
وقتی تتریس به مجارستان و بعد غرب رسید، شرکت‌های مختلف برای گرفتن امتیازش به رقابت افتادند. رابرت استاین از شرکت Andromeda پیش از قطعی شدن قرارداد، امتیاز را به دیگران واگذار کرد. طرف شوروی سازمان دولتی Elorg بود که اختیار صدور نرمافزار را داشت.
چهرهٔ کلیدی این ماجرا هنک راجرز بود؛ ناشری هلندی‌تبار که در ژاپن کار می‌کرد. طبق ویکی‌پدیا، نینتندو در فوریهٔ ۱۹۸۹ حق نسخه‌های دستی و کنسولی را از Elorg گرفت. شرکت آتاری که از طریق زیرمجموعه‌اش Tengen نسخهٔ خودش را ساخته بود به دادگاه رفت و در ۱۳ نوامبر ۱۹۸۹ حکم به نفع نینتندو صادر شد.
گیم‌بوی؛ لحظه‌ای که همه‌چیز عوض شد
نینتندو تتریس را همراه با کنسول دستی گیم‌بوی فروخت؛ در آمریکا از ۳۱ ژوئیهٔ ۱۹۸۹. ترکیب کامل بود: بازی‌ای که هر کسی در یک دقیقه یاد می‌گرفت، روی دستگاهی که در جیب جا می‌شد. طبق ویکی‌پدیا، نسخهٔ گیم‌بوی به‌تنهایی حدود ۳۵ میلیون نسخه فروخته و پرفروش‌ترین نسخهٔ تتریس است.
حقوق مرکز محاسبات در پایان ۱۹۹۵ به پاجیتنوف برگشت و در ۱۹۹۶ شرکت تتریس (The Tetris Company) تأسیس شد که از آن زمان مجوز نسخه‌های رسمی را مدیریت می‌کند.
تتریس در گوشی
تتریس از اولین بازی‌هایی بود که روی موبایل جدی گرفته شد؛ خیلی پیش از آیفون. نگاهی به مسیرش:
| دوره | دارندهٔ امتیاز موبایل |
|---|---|
| ۲۰۰۶ تا آوریل ۲۰۲۰ | الکترونیک آرتس (EA) |
| از ژانویهٔ ۲۰۲۰ | شرکت N3TWORK |
| از نوامبر ۲۰۲۱ | PlayStudios |
طبق ویکی‌پدیا، نسخه‌های EA تا ژانویهٔ ۲۰۱۰ به ۱۰۰ میلیون دانلود پولی رسیده بودند. وقتی امتیاز EA در آوریل ۲۰۲۰ تمام شد، نسخه‌های آن کنار رفتند و نسخه‌های مجاز تازه جای آن‌ها را گرفتند.
امروز PlayStudios امتیاز انحصاری ساخت تتریس موبایل را در اختیار دارد و طبق اعلام خود شرکت، این قرارداد تا ۲۰۲۸ تمدید شده است. این شرکت در دسامبر ۲۰۲۵ بازی تازه‌ای به نام Tetris Block Party هم منتشر کرد که طبق گزارش سه‌ماههٔ دوم ۲۰۲۶ خود شرکت، رشدش پس از شروع خوب کند شده است.
اگر دنبال تتریس روی گوشی هستید، فقط نسخهٔ رسمی ناشر مجاز را از فروشگاه معتبر نصب کنید. نسخه‌های تقلبی زیادی با تبلیغ آزاردهنده وجود دارد. مقالهٔ فایل‌های جعلی بازیهای معروف را ببینید.
تتریس امروز؛ فیلم، مسابقه و رکورد
تتریس هیچ‌وقت کنار نرفت. چند اتفاق مهم سال‌های اخیر:
- Tetris Effect (نوامبر ۲۰۱۸) با موسیقی و جلوه‌های خیره‌کننده، از نگاه بسیاری زیباترین نسخهٔ بازی است.
- Tetris 99 (فوریهٔ ۲۰۱۹) تتریس را به بتل رویال نودونه‌نفره روی نینتندو سوییچ تبدیل کرد.
- فیلم Tetris با بازی تارون اجرتون در نقش هنک راجرز در ۳۱ مارس ۲۰۲۳ روی Apple TV+ منتشر شد و ماجرای جنگ امتیاز را به سبک فیلم‌های هیجانی روایت کرد.
- در ۲۱ دسامبر ۲۰۲۳، نوجوانی آمریکایی به نام ویلیس گیبسون در پخش زنده آنقدر در نسخهٔ NES پیش رفت که بازی از کار افتاد؛ اولین انسانی که تتریس کلاسیک را به این معنا «تمام کرد».
شرکت تتریس می‌گوید بازی تا ۲۰۲۲ بیش از ۵۲۰ میلیون نسخه فروخته است؛ هرچند بخش بزرگی از آن دانلودهای پولی موبایل است و برخی منابع عنوان «پرفروش‌ترین بازی تاریخ» را برای آن محل بحث می‌دانند. گینس هم تتریس را بازی‌ای میداند که روی بیشترین پلتفرم منتشر شده است.
چرا تتریس این‌قدر اعتیادآور است؟
- قانون در ده ثانیه: قطعه را بچرخان، جا بده، ردیف کامل پاک می‌شود.
- فشار تدریجی: سرعت آرام‌آرام بالا می‌رود و همیشه حس می‌کنید یک دور دیگر بهتر می‌شوید.
- نظم در دل آشوب: مغز از مرتب کردن لذت می‌برد؛ تا جایی که اصطلاح «اثر تتریس» برای وقتی رایج شد که بعد از بازی طولانی، قطعه‌ها را جلوی چشمتان می‌بینید.
بازیهای کلاسیک ساده در موبایلبازی
موبایلبازی نسخهٔ تتریس ندارد و هیچ ارتباطی با شرکت تتریس یا ناشرانش ندارد. اما اگر عاشق همین جنس بازیهای ساده، کوتاه و اعتیادآورید، این بازیهای مرورگری اصیل را امتحان کنید:
- ۲۰۴۸: کاشی‌های هم‌عدد را بلغزانید تا دو برابر شوند. ترفند اصلی؟ کاشی بزرگ را در گوشه نگه دارید.
- مار: همان مار خاطره‌انگیز گوشی‌های قدیمی، با مارهای کامپیوتری که در حالت تک‌نفره کنارتان می‌چرخند.
- هندوانهبازی: میوه‌ها را در سبد بیندازید تا دو میوهٔ همسان یکی شوند؛ مراقب باشید سبد از خط قرمز بالا نرود.
- پازل ۱۵ و هزارتو برای وقتی که دنبال فکر کردن آرام‌تری هستید.
اگر به تاریخ بازیهای قدیمی علاقه دارید، تاریخچهٔ بازی موبایل پیش از گوشی هوشمند و تاریخچهٔ بازیهای جورچین سه‌تایی را هم بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار
تتریس را چه کسی ساخت؟
الکسی پاجیتنوف، مهندس نرمافزار آکادمی علوم شوروی، در میانهٔ دههٔ ۱۹۸۰. شرکت تتریس ۶ ژوئن ۱۹۸۴ را روز تولد بازی میداند.
اسم تتریس از کجا آمده است؟
از ترکیب «تترا» به معنی چهار، چون هر قطعه چهار مربع دارد، و «تنیس»، ورزش محبوب سازنده.
چه شرکتی تتریس موبایل را منتشر می‌کند؟
از نوامبر ۲۰۲۱ امتیاز انحصاری موبایل در اختیار PlayStudios است. پیش از آن EA و بعد N3TWORK ناشر بودند.
آیا کسی تتریس را تمام کرده است؟
در دسامبر ۲۰۲۳ ویلیس گیبسون نوجوان در نسخهٔ NES آنقدر پیش رفت که بازی از کار افتاد. این اولین بار بود که انسانی به این نقطه رسید.
موبایلبازی تتریس دارد؟
نه. موبایلبازی بازیهای اصیل خودش را دارد و وابستگی به شرکت تتریس ندارد. ۲۰۴۸، مار و هندوانهبازی از همین جنس بازیهای ساده و اعتیادآورند.
بازیهای مرتبط در موبایلبازی
همهٔ این‌ها رایگان‌اند، نصب نمی‌خواهند و داخل مرورگر گوشی باز می‌شوند.
۲۰۴۸
مار
پازل ۱۵
هندوانهبازی
هزارتو